Z gabinetu szkolnego logopedy: "O przesiewowych badaniach logopedycznych słów kilka".
W naszej szkole dobiegły końca przesiewowe badania logopedyczne. To dobry moment, aby przybliżyć Państwu ich cel, wyjaśnić, czego można się po nich spodziewać, oraz podkreślić, czym różnią się od pełnej diagnozy logopedycznej.
Jako logopeda i neurologopeda rozpoczynam każdy nowy rok szkolny od badań przesiewowych ze szczególnym uwzględnieniem dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym. Badaniami obejmowane są również dzieci, którym poradnia psychologiczno-pedagogiczna zaleciła udział w terapii logopedycznej. Do udziału w badaniu może zgłosić ucznia także nauczyciel, specjalista lub rodzic, który dostrzega trudności związane z mową, oddychaniem, jedzeniem czy połykaniem.
Warto zgłosić dziecko do logopedy szczególnie wtedy, gdy obserwują Państwo:
- częste pozostawianie otwartej buzi,
- oddychanie przez usta, również podczas snu, chrapanie,
- niewyraźną lub trudną do zrozumienia mowę,
- wybiórczość pokarmową,
- trudności podczas jedzenia lub połykania,
- częste zakrztuszanie się,
- inne niepokojące objawy związane z rozwojem mowy, oddychaniem lub przyjmowaniem pokarmów.
Badanie przesiewowe nie jest pełną diagnozą logopedyczną. Jest krótkim spotkaniem, którego celem jest wstępne rozpoznanie ewentualnych trudności oraz ustalenie, czy dziecko potrzebuje pogłębionej diagnozy lub konsultacji z innym specjalistą. Podczas tego spotkania przyglądam się sposobowi realizacji głosek, sprawności narządów artykulacyjnych oraz warunkom, które mogą wpływać na mowę i codzienne funkcjonowanie dziecka. Obserwuję sposób oddychania, pozycje spoczynkowe ust i języka, a także budowę podniebienia i wzajemne ustawienie zębów. Są to obserwacje wstępne — nie zastępują badania laryngologicznego ani ortodontycznego. Sprawdzam również wybrane umiejętności związane ze słuchem fonematycznym, czyli rozróżnianiem głosek, między innymi dźwięcznych i bezdźwięcznych. Nie jest to jednak badanie słuchu pozwalające stwierdzić lub wykluczyć niedosłuch.
Na przebieg spotkania wpływają także emocje dziecka. Jedne dzieci przychodzą do gabinetu swobodnie i z zaciekawieniem, inne są onieśmielone lub potrzebują więcej czasu, aby poczuć się bezpiecznie. Niektóre znają już gabinet logopedyczny, dla innych jest to zupełnie nowe doświadczenie. Zdarza się też, że dziecko bardzo chce poprawnie wykonać zadanie. Na przykład podczas prezentowania uśmiechu wysuwa żuchwę, próbując ustawić zęby „równo”. Takie zachowanie podczas pojedynczej próby nie musi odzwierciedlać jego codziennego sposobu funkcjonowania. Dlatego obserwacje zawsze należy rozpatrywać w kontekście całego spotkania, poziomu współpracy i samopoczucia dziecka.
Wynik badania przesiewowego jest wstępną informacją, a nie ostatecznym rozpoznaniem. Krótki kontakt nie zawsze pozwala jednoznacznie ocenić zauważoną trudność. Niekiedy potrzebna jest ponowna obserwacja, rozmowa z rodzicem lub dokładniejsze badanie. Jeżeli dostrzegam objawy wymagające wyjaśnienia, zalecam odpowiednią konsultację — na przykład z laryngologiem, ortodontą czy fizjoterapeutą/ osteopatą, zależnie od rodzaju zaobserwowanych trudności. Takie zalecenie nie oznacza potwierdzenia zaburzenia. Jest wskazaniem, że dany obszar warto sprawdzić dokładniej.
Badania przesiewowe pomagają zauważyć potrzeby dziecka i zaplanować dalsze wsparcie. Ważną częścią tego procesu jest współpraca z rodzicami: Państwa obserwacje dotyczące mowy, oddychania, snu i jedzenia uzupełniają to, co można dostrzec podczas krótkiego spotkania
w szkolnym gabinecie. Zachęcam zatem do kontaktu ze mną.
Justyna Ogos
